چنانکه در مقاله مقدماتی پرونده حاضر تبیین گردید دیپلماسی آمریکایی اسلام به اصطلاح غربی‌ها میانه رو از طریق بازوها و شرکای مختلف در جوامع و مناطق هدف پی گرفته میشود و «تصوف» به عنوان یکی از مهمترین این ابزارها خود بنا به ماهیت در چند جبهه به ایفای نقش میپردازد؛ بخشی مرتبط با تصوف شیعی مذهب و بخش دیگر متعلق به جریانهای صوفی سنی مذهب «بکتاشیه» به عنوان مصداقی از جرگه نخست مورد اشاره قرار گرفت و اینک جریان فرقه کسنزانیه به مثابه نمود جرگه دوم در مطلب پیش رو واکاوی میگردد تا ابعاد و کیفیت نقش آفرینی این جریان صوفی سنی مذهب در پیشبرد پروژه ایجاد شبکه هایی از مسلمانان میانه رو هر چه بهتر شفاف شود. اهمیت این جریان وقتی آشکار میشود که از شعار محوری سال های اخیر آن یعنی سلیمانیه پایتخت تصوف جهان آگاه شویم درست متناظر با همان راهبرد واتیکان« بکتاشیه» در «آلبانی»

تصوف مقوله ای است ذو ابعاد پیچیده و چند وجهی در هم تنیدگی و امتزاج آن با حوزه «عرفان» این پیچیدگی را دو چندان ساخته بررسی و واکاوی آن را دشوارتر حساس تر و مستلزم تعمق در ظرایف میسازد ضرورت تفکیک میان خوانشهای مختلف از تصوف و عرفان و نیز ملحوظ داشتن وجوه مختلف تصوف از نکاتی است که جریان شناسی و امر تحلیل در این عرصه را عینی تر و دقیق تر می نماید.

در مسیر بررسی ابعاد و کیفیت پیشبرد پروژه اسلام لیبرال در دیپلماسی عمومی ایالات متحده یکی از نقاط مهم در منطقه استراتژیک جنوب غربی آسیا کشورهای حاشیه نشین خلیج فارس است که به ویژه از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۲ به این سو به کانونی با ظرفیت‌های بالقوه نزد غرب مبدل شده است. در این میان کشور امارات متحده عربی بنا به برخی مؤلفه ها، از پتانسیل بیشتری برخوردار بوده و به همین لحاظ طی دو دهه گذشته به نقش آفرینی قابل توجه پرداخته است. از این رو تلاش شده در یادداشت حاضر به برخی از ابعاد و محورهای این موضوع به طور مختصر اشاره شود.

خبر «تشکیل دولت مستقل بکتاشیه در آلبانی» در شهریور ۱۴۰۳ واکنش گسترده‌ای به‌دنبال داشت؛ کشوری کوچک با ۲۷ هکتار و حکمرانی پیروان طریقت صوفی بکتاشی. این موضوع برای پیروان بکتاشیه و جامعه مسلمانان غیرمنتظره بود. گمانه‌ها درباره هدف طرح متفاوت است؛ برخی فرصت‌طلبانه، برخی تهدیدزا می‌دانند و ردپای سیاست‌های آمریکا در ایجاد شبکه مسلمانان میانه‌رو را پررنگ می‌دانند. این تلاش برای تمرکز بر تصوف و تأثیر بر اسلام اصیل نیازمند بررسی دقیق است.

یکی از مهم‌ترین ابداعات بدعتانه متصوفه، «خانقاه» است که در اشعار و اندیشه‌های مولانا نیز مورد اشاره و نقد قرار گرفته و در نوشتار حاضر، ضمن مروری بر این بدعت، فرازهایی از اشارات مولانا در این باب منعکس می‌گردد.

قرآن و عترت، بهترین دلیل راه هستند تا سالک الی‌الله را به قرب الهی برسانند، ولی از آنجا که سالک دچار ضعف روحی است و توهمات و تخیلات بر او غلبه دارد، برای آنکه به دام وسوسه‌های بازدارنده و القائات شیطانی نیفتد، نیاز به راهنمایی دارد.

مفهوم درویشی یا فقر در جریان‌های درویشی، نقش اساسی داشته و پایه مبانی فکری-عقیدتی ایشان به شمار می‌رود. این مفهوم چنانکه از معنای مصطلح آن برمی‌آید، نمادی است از دنیاگریزی و دوری از مادیات که به عنوان بن‌مایه اولیه تصوف مطرح می‌باشد، ولی در دوره معاصر و‌ در مسیر هماهنگی با مقتضیات دنیای کنونی، با تغییرات ماهوی همراه گردیده است.

فرقه اویسی شاه‌مقصودی را باید از جریان‌های سنتی و قدیمی تصوف دانست که با سلسله‌سازی و رساندن سررشته اقطاب به اویس قرنی و امام علی( علیه‌السلام)، در مقام تاریخ‌سازی و کسب اعتبار برآمده، اما در عین‌حال کوشیده از تغییر و تحولات جهان معاصر نیز عقب نمانده، خود را در ظاهر و عمل با جلوه‌های مدرنیته، هم‌راستا گرداند.